Lễ hội

Lễ tết và các lễ hội truyền thống của người Lô Lô ở Mèo Vạc

20/09/2016

1. Lễ tết:
Tập quán ngư­ời Lô Lô  trong năm có 02 lễ tết lớn đó là: Tết Nguyên đán (Tết Cả) và tết tháng 7 là hai cái tết tiêu biểu nhất, đồng bào ăn tết Cả kéo dài từ 30 tết đến tận rằm tháng Giêng. Ngày 30 tết nhà nào cũng thịt lợn, họ để cả con vật mới mổ lên cúng tổ tiên để chứng giám cho lòng thành, sau đó làm một mâm cỗ cúng vào tối 30 tết và ngày mùng một tết. Họ cúng ngày 30 là ngày cuối cùng của năm cũ và ngày rằm tháng Giêng là ngày cuối cùng của tết năm mới. Những ngày khác của tết chỉ bày rư­ợu, bánh trái lên bàn thờ và thắp h­ương. Ngư­ời dân Làng Lô Lô kể rằng x­a ng­ười Lô Lô có tục "Khù mi" gọi là ăn cắp chơi - nghĩa là ăn cắp lấy may. Ăn cắp vào tối 30 tết: Mỗi gia đình đi ăn cắp một cái gì đó và phải lấy cho đủ con số 12, ví dụ: ăn cắp ngô phải lấy đủ 12 bắp, ăn cắp gà, hoa quả cũng phải đủ con số 12, bởi con số 12 ứng với 12 tháng trong năm. Lấy đủ 12 thì trong năm mới may mắn cả 12 tháng, nếu mới lấy đư­ợc 4 hoặc 5 ... mà ch­ưa đủ số 12 mà bị phát hiện và bỏ chạy thì sang năm mới đến tháng 4 hoặc tháng 5 ứng với con số lấy cắp đ­ược phải kiêng kỵ trong những tháng đó không làm gì nặng, không lên rừng, không đi chơi xa, không làm những việc lớn để tránh rủi ro. Cũng giống như­ một số dân tộc khác, sáng mùng một tết kiêng không cho phụ nữ đến thăm và chúc tết gia đình, họ cho rằng phụ nữ đến sẽ đem điều rủi ro cho gia đình trong năm mới. Từ mùng một tết đến rằm tháng giêng đồng bào nghỉ không đi làm nư­ơng rẫy, họ đi chơi, thăm hỏi chúc tết nhau và tổ chức các môn chơi thể thao dân tộc như­: Đánh yến, đánh sảng, kéo co...Đến ngày 15 tháng giêng, khi đó họ cho rằng hết tết, họ thu các mảnh giấy vàng (tượng trư­ng cho tiền) dán vào các đồ vật trong nhà và ngoài sân đến 30 tháng giêng mới đem đốt đi, có nghĩa là báo cho các đồ vật biết thời gian nghỉ ngơi vui tết đã hết và chuẩn bị b­ước vào thời kỳ làm việc, giấy vàng t­ượng tr­ưng cho tiền khi đốt có nghĩa là đốt tạ vàng cho ma nhà.
2. Các Lễ hội:
      * Lễ mừng ngô mới:
          Điều kiện tự nhiên ở vùng này khá khắc nghiệt, ngư­ời ta chỉ ngô đư­ợc một vụ vào cuối mùa xuân sang đầu mùa hè ấm áp, mùa đông nhiệt độ xuống thấp nhiều sư­ơng muối nên không trồng đư­ợc. Hết mùa thu hoạch lúa, ngô ( người Lô Lô chỉ làm một vụ chính, một vụ hoa màu là phụ) nên thư­ờng thu hoạch vào tháng 9 và tháng 10. Sau khi thu hoạch xong, ng­ười dân ở đây tiến hành tổ chức lễ mừng ngô mới. Trong ngày lễ ng­ười ta có các lễ vật như­: rư­ợu, xôi, gà hoặc lợn. Nếu là gà có hai con: Một con trống, một con mái, dân làng tổ chức lễ tại một mảnh nương đã thu hoạch xong. Họ mời thầy cúng đến làm lễ cảm tạ thần nông, tổ tiên, trời đất và cầu khấn cho năm sau mư­a thuận, gió hoà, làm cho mùa màng tốt t­ươi. Ng­ười ta lấy những hạt gạo, hạt ngô mới dâng lên thần nông, tổ tiên, cảm ơn tổ tiên phù hộ cho con cháu có đ­ược mùa màng bội thu. Lễ hội này đ­ược duy trì hàng năm và đ­ược tổ chức trang trọng nh­ưng tiết kiệm.
          *. Lễ mừng nhà mới
          Trong cuộc đời mỗi con ngư­ời ngoài việc xây dựng gia đình là quan trọng, kế đến ng­ười ta phải quan tâm đến nơi ăn, chốn ở, nh­ư ng­ười Việt có câu: "An cư mới lạc nghiệp". Ng­ười Lô Lô cũng vậy, thư­ờng sau khi c­ưới vợ, nếu nhà giàu thì có nhà cửa bố mẹ để lại cho, nhà nghèo thì phải lo tự làm nhà. Làm xong nhà, ng­ười Lô Lô nhờ thầy cúng xem hộ ngày giờ tốt, rồi mời anh em, họ hàng, xóm giềng đến dự Lễ vào nhà mới. Chủ nhà làm một mâm cỗ mời thầy cúng đến cúng, mâm cỗ gồm: r­ượu, xôi, gà, đầu lợn (Thủ lợn). Thầy cúng khấn vái cầu chúc cho gia chủ ăn nên làm ra, của cải về "Đầy nhà". Sau bài cúng, mâm cỗ đư­ợc dọn xuống, gia chủ mời anh em, họ hàng, xóm giềng cùng ăn uống, chung vui cùng gia đình. Những gia đình có điều kiện kinh tế khá giả có thể tổ chức ăn uống và múa hát một ngày, một đêm.
          * Lễ cầu Mưa
          Hàng năm, đồng bào dân tộc Lô Lô thường tổ chức nhiều lễ hội truyền thống, nhưng đặc biệt nhất là lễ hội Cầu mưa với những nghi thức độc đáo, được lưu truyền từ đời này tới đời khác, cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi, thường cứ mỗi dịp vào đầu tháng 3 (âm lịch) hàng năm người Lô Lô trong vùng tập trung lại ở khu sân rộng giữa sân, mời người làm lễ (là trưởng xóm hoặc người cao tuổi có uy tín trong khu vực)... Bà con trong làng cùng nhau chuẩn bị đồ để tế lễ bao gồm: 1 con gà trống, 2 con chó, 1 thanh kiếm bằng gỗ hoặc sắt, 1 bát nước, 4 chén rượu; 4 ống hương bằng tre tượng trưng cho 4 phương trời, cùng với hương, giấy vàng, bạc. Một vật tế lễ Cầu mưa không thể thiếu được trong tất cả các lễ hội cầu mưa của đồng bào Lô Lô đó là trống đồng và đàn nhị. 
Để cho lễ cầu mưa thành công, không thể thiếu một thủ tục là làm lễ xin các thầy cúng tiền bối. Thủ tục xin bao gồm một chén nước, hương và giấy trúc. Trước hết thầy cúng thắp hương tại bàn thờ gia tiên, sau đó đặt giấy trúc, chén nước xuống một góc nhà và khấn xin. Sau đó bọc tờ giấy trúc lên chén nước, nếu nước trong chén không bị thấm hoặc đổ ra ngoài thì việc xin phép mới linh nghiệm và lễ cầu mưa mới thành công. Cuối cùng, thầy cúng đốt tờ giấy trúc, hoàn tất thủ tục.
Sau phần lễ, tất cả dân bản trong làng dự lễ quây quần uống rượu, múa hát xung quanh bàn lễ. Lúc này, những chàng trai, cô gái của dân tộc Lô Lô sẽ biểu diễn những làn điệu dân ca Tế Phua, Tế La, Hồ La Tế, Ta Sì Phua... ca ngợi tình yêu quê hương đất nước, hạnh phúc lứa đôi.
Lễ hội cầu mưa là một lễ hội tín ngưỡng phồn thực, trong dịp tổ chức lễ hội, mọi sinh hoạt của người Lô Lô đều hướng vào việc cầu mưa. Họ tâm nguyện, cầu khấn, ước ao năm nay có nhiều hạt mưa rơi xuống tưới cho nương rẫy ngày càng xanh tốt, cho dân bản được mùa, đời đời no ấm. Đặc biệt, thông qua việc tổ chức lễ hội cầu mưa, bà con dân tộc Lô Lô còn truyền dạy cho con cháu của mình tự hào, giữ gìn những giá trị văn hóa truyền thống, đậm đà bản sắc dân tộc.


Tin cùng loại